|
| |
|
| Kariera i nauka | Biuletyn | Zaloguj się | Poleć znajomemu |
|
|
|
| Ustrój straży pożarnych starożytnego Rzymu | |
|
|  |
|
|
 |
| moneta z podobizną Augusta (pl.wikipedia.org) |
Same przepisy Ustawy XII Tablic, nie mogły uchronić Miasta przed pożarami, które wielokrotnie pustoszyły Rzym. Gdy ogień już się pojawił, trzeba było zająć się zwalczaniem klęski.
O organizacji służb przeciwpożarowych republiki (nie mówiąc już o okresie królewskim) wiadomo stosunkowo niewiele. Podstawowy przekaz, zachowany w Digestach, pozostawił, piszący już z perspektywy historycznej Paulus w dziele De officio praefecti vigilum. „Apud vetustiores incendiis arcendis triumviri praeerant, qui ab eo, quod excubias agebant nocturni dicti sunt: interveniebant nonnumquam et aediles et tribuni plebis. erant autem familia publica circa portam et muros disposita, unde si opus esset evocabatur: fuerant et privatae familiae, quae incendia vel mercede vel gratia extinguerent, (...).”(„Wśród naszych przodków straż pożarną pełniło trzech mężczyzn, którzy ze względu na to, że pełnili straż w nocy, nazywani byli nocnymi (nocturni). Czasem z pomocą przychodzili też edylowie i trybuni plebejscy. Straż pełnili także niewolnicy publiczni (familia publica), wokół bram i murów rozmieszczeni, wzywani do dzieła. Były także prywatni niewolnicy, którzy gasili pożary odpłatnie lub za darmo.” – tł. moje). Z powyższego opisu widać, iż za bezpieczeństwo pożarowe odpowiadało trzech mężczyzn, zapewne (ze względu na współpracę z edylem i trybunem) pochodzenia plebejskiego, zwanych nocturni oraz niewolnicy, głównie publiczni. Widzimy też, iż w niektórych sytuacjach związanych z niebezpieczeństwem pożaru interweniować mógł edyl.
Kompetencje tego plebejskiego urzędnika następująco opisuje Jan Zabłocki: „Być może ich działalność ograniczała się do pilnowania porządku (...) Na edylach plebejskich, obok powołanych w 367 r. P.n.e. przez lex Furia edylów kurulnych, spoczywała także troska o porządek w mieście (cura urbis) oraz zabezpieczenia dostawy zboża (cura annonae) i wody dla ludności (cura lodorum).” Zadaniem zaś trybuna plebejskiego było występowanie w obronie obywateli i udzielanie im pomocy. Wydaje się, iż świetle przekazu Paulusa uprawnione jest twierdzenie, iż zdanie „interveniebant nonnumquam et aediles et tribuni plebis” może oznaczać kompetencje edyla i trybuna do sprawowania nadzoru nad nocturnes w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Tak zarysowany ustrój służb pożarowych przetrwał do czasów Augusta, konkretnie do pożarów z 6 roku n.e., które skłoniły cesarza do poszukiwania nowych, skuteczniejszych rozwiązań.
W obliczu coraz liczniejszych pożarów kolejni władcy starali się zorganizować służby przeciwpożarowe tak, aby były w stanie skutecznie walczyć z żywiołem.
Cesarz August do walki z ogniem powołał siedem drużyn. Każda z dwóch drużyn, na której czele stał praefectus vigilum (prefekt straży) troszczyła się o dwie dzielnice miasta.
Kompetencje prefekta straży, oprócz dowodzenia brygadami przeciwpożarowymi, możemy podzielić na kompetencje administracyjne i sądownicze.
Po pierwsze, prefekt przeprowadzał kontrolę bezpieczeństwa przeciwpożarowego miasta oraz przestrzegania przez mieszkańców odpowiednich przepisów. Jak pisze Paulus: „Sciendum est autem praefectum vigilum per totam noctem vigilare debere et coerrare calciatum cum hamis et dolabris, ut curam adhibeant omnes inquilinos admonere, ne neglegentia aliqua incendii casus oriatur.” (...) „Praeterea ut aquam unusquisque inquilinus in cenaculo habeat, iubetur admonere.” (“Wiadome jest, że prefekt straży powinien czuwać całą noc i przeprowadzać obchód z butami, kilofami i hakami oraz pouczać mieszkańców by byli ostrożni i przez niedbałość nie wzniecali pożaru. Oprócz tego ma nakazane przestrzegać aby każdy z mieszkańców miał wodę na poddaszu.”). Specjalne buty używane były po to, by zapobiec poparzeniu stóp przez iskry z ognia.
Wiarygodność powyższego fragmentu kwestionuje Antonio Guarino. Jego zdaniem zajęty w dzień sprawami sądowymi i administracyjnymi prefekt straży nie mógł w nocy przeprowadzać obchodu osobiście. Romanista włoski twierdzi, iż jest oczywiste, iż tekst oryginalny mówił o podległych prefektowi strażakach (vigiles), a nie o samym prefekcie.
Do kompetencji karnych prefekta należało rozpoznanie spraw podpalaczy, a także innych pospolitych przestępców: drobnych złodziei, włamywaczy, nieuczciwych „szatniarzy” w łażniach (capsarii). W przypadku okrutniejszych przestępstw lub popełnienia ich przez osoby publiczne, kompetentny był prefekt miasta.
Przemysław Grabowski
Bibliografia:
J. Zabłocki, A. Tarwacka Publiczne prawo rzymskie, Warszawa 2005
O. Robinson, Fire Prevention atRome, Revue Internationale des Droits de l’Antiquite, XXVI, 1977
A. Guarino, Le notti del praefectus vigilum, Labeo 8 (1962)
|
|
 | Zobacz także |
|
|
Nie dodano jeszcze żadnego komentarza
|
|
